Młoda kobieta siedzi wieczorem w ciemnym wnętrzu, podpiera głowę ręką i patrzy w telefon. Zamyślona, z mieszanką emocji po zobaczeniu cudzego sukcesu.

Zazdrość i zawiść: dlaczego cudzy sukces czasem boli i co możesz z tym zrobić?

Czym różni się zazdrość od zawiści? Dowiedz się, skąd bierze się zazdrość, jak działa porównywanie w mediach społecznościowych i co robić krok po kroku.

Wyobraź sobie zwyczajny wieczór. Siedzisz przy stole, pijesz herbatę, przeglądasz telefon. Nagle widzisz zdjęcie znajomej z szerokim uśmiechem i podpisem: „Udało się! Awans! Nowe stanowisko, nowe wyzwania!”.

Pod spodem kilkadziesiąt gratulacji. Serduszka, brawa, zachwyty.

Lubisz tę osobę. Naprawdę życzysz jej dobrze. Już masz napisać „Gratulacje!”, kiedy gdzieś w środku pojawia się dziwne ukłucie.

Do cholery. A dlaczego nie ja?

Przecież jesteście w podobnym wieku. Zaczynaliście mniej więcej w tym samym czasie. Ty też pracujesz, starasz się, rozwijasz, uczysz nowych rzeczy. A jednak to ona właśnie świętuje kolejny sukces, podczas gdy Ty...

No właśnie. Co Ty?

I nagle sytuacja robi się jeszcze ciekawsza. Bo do zazdrości dołącza wstyd. Przecież nie chcesz być zawistnym człowiekiem! Chcesz cieszyć się szczęściem innych. Może więc próbujesz przekonać siebie, że ten awans wcale nie jest taki ważny, że pewnie dostała go po znajomości, a tak w ogóle to Ty na jej miejscu nie chciałbyś pracować w tej firmie.

Superfajnie. Problem rozwiązany. 🙂

Tylko czy na pewno?

A gdybyśmy zamiast udawać, że nie czujesz tego, co właśnie czujesz, przyjrzeli się całej sytuacji nieco uważniej?

Bo zazdrość potrafi powiedzieć Ci coś arcyciekawego o Tobie, Twoich potrzebach, ambicjach i pragnieniach. Oczywiście nie zawsze mówi prawdę. Czasem wręcz opowiada niestworzone historie. Ale może stać się początkiem bardzo wartościowego odkrycia.

Zapraszam Cię więc do małej podróży w głąb jednej z tych emocji, do których większość z nas niezbyt chętnie się przyznaje.

Obiecuję, że nie będziemy udawać, że zazdrość jest cudowna, ani przekonywać się nawzajem, że wystarczy pokochać siebie, a natychmiast zniknie.

Zajmiemy się konkretami.

Zazdrość i zawiść: czy to właściwie to samo?

Zacznijmy od trzech sytuacji.

Sytuacja pierwsza. Twój znajomy kupuje piękny dom. Oglądasz zdjęcia i myślisz: „Kurczę, też chciałbym mieć taki ogród, przestrzeń, własne miejsce do życia!”.

Sytuacja druga. Twój przyjaciel zaczyna spędzać coraz więcej czasu z nowymi znajomymi. Czujesz niepokój. Zastanawiasz się, czy przypadkiem nie przestałeś być dla niego ważny.

Sytuacja trzecia. Kolega z pracy dostaje awans, na którym bardzo Ci zależało. Nie dość, że czujesz rozczarowanie, to jeszcze zaczynasz fantazjować, jak przyjemnie byłoby zobaczyć, że nie radzi sobie na nowym stanowisku.

Znasz podobne reakcje?

W potocznym języku wszystkie trzy możemy określić jako zazdrość, choć psychologicznie kryją się za nimi różne doświadczenia.

W klasycznych badaniach W. Gerroda Parrotta i Richarda Smitha z 1993 roku rozróżniono dwie emocje:

  • Envy - bolesną reakcję na to, że ktoś ma coś, czego sami pragniemy. Może obejmować poczucie niższości, tęsknotę za określonym dobrem, frustrację i niechęć.
  • Jealousy - reakcję związaną przede wszystkim z obawą przed utratą ważnej relacji lub pozycji w tej relacji. Towarzyszyć jej mogą lęk, nieufność, złość i poczucie zagrożenia.

I tu pojawia się językowa pułapka.

Angielskie jealousy tłumaczymy zwykle jako zazdrość, szczególnie tę dotyczącą relacji. Natomiast envy bywa tłumaczone jako zawiść, choć w polszczyźnie często powiedzielibyśmy po prostu: „Zazdroszczę mu sukcesu”.

Co więcej, słowo „zawiść” ma w naszym codziennym języku bardzo negatywne znaczenie. Kojarzy się z nieżyczliwością, pragnieniem odebrania komuś czegoś dobrego, a niekiedy wręcz z nienawiścią.

Dlatego nie można bezrefleksyjnie przekładać angielskich terminów na polskie słowa i udawać, że problem został rozwiązany.

Czy istnieje dobra i zła zazdrość?

Niels van de Ven, Marcel Zeelenberg i Rik Pieters w badaniach opublikowanych w 2009 roku opisali dwie postacie envy:

Zawiść łagodną (benign envy), która wiąże się z motywacją do poprawienia własnej sytuacji.

Patrzysz na osiągnięcie drugiej osoby, czujesz nieprzyjemne ukłucie, ale w końcu dochodzisz do wniosku: „Skoro to jest możliwe, być może ja również mogę spróbować. Czego musiałbym się nauczyć?”.

Zawiść złośliwą (malicious envy), której towarzyszy motywacja do obniżenia pozycji drugiego człowieka.

„Skoro mnie się nie udało, niech jemu też się nie uda!”.

Różnica jest kosmiczna, prawda?

W pierwszym przypadku cudzy sukces może stać się inspiracją do rozwoju. W drugim człowiek zaczyna koncentrować energię na tym, żeby drugiemu było gorzej.

Muszę jednak dodać ważne zastrzeżenie. W nauce nie ma pełnej zgody, czy są to dwie odrębne postacie emocji, czy raczej różne sposoby przeżywania i reagowania na zawiść. Opisano ten spór między innymi w przeglądzie Crusiusa i współpracowników z 2020 roku.

Dla naszego codziennego życia najważniejsze jest jednak coś innego.

Możesz zapytać siebie:

Czy ja chcę mieć to, co ma ta osoba, czy chciałbym, żeby ona tego nie miała?

Zatrzymaj się przez chwilę przy tym pytaniu.

Właśnie w tej różnicy może kryć się początek zmiany.

Infografika z trzema polami. Zawiść łagodna: też chcę to mieć, cudzy sukces pokazuje, że to możliwe. Zawiść złośliwa: niech jemu też się nie uda. Zazdrość o relację: boję się, że stracę ważną osobę.

Czy zazdrość oznacza, że jesteś złym człowiekiem?

Wyobraź sobie, że podczas oglądania wiadomości pojawia Ci się w głowie nieprzyjemna myśl. Nie zapraszałeś jej. Nie planowałeś. Po prostu się pojawiła.

Co teraz?

Możesz zacząć się za nią obwiniać, wstydzić, próbować ją zagłuszyć. Możesz też uznać, że skoro poczułeś zazdrość, najwyraźniej jesteś człowiekiem małym, niedojrzałym i nieżyczliwym.

Tylko że w takim rozumowaniu popełniasz fundamentalny błąd: wyciągasz wniosek o wartości całego człowieka na podstawie jednej reakcji emocjonalnej.

Wstyd i obwinianie się potrafią zrobić z jednej emocji wyrok na całe życie. Szerzej piszę o tym w artykule o poczuciu winy.

Emocje nie zawsze pojawiają się w wyniku świadomej decyzji. Często zauważamy je, zanim zdążymy spokojnie przeanalizować sytuację.

Nie wybierasz więc dowolnie pierwszego ukłucia zazdrości. Możesz natomiast uczyć się wpływać na to, jak je interpretujesz i jak na nie odpowiadasz.

Możesz poczuć zazdrość i jednocześnie szczerze pogratulować znajomej.

Możesz odczuwać rozczarowanie własną sytuacją i nadal życzyć drugiemu człowiekowi szczęścia.

Możesz nawet zauważyć w sobie nieżyczliwą myśl, a następnie zdecydować, że nie chcesz postępować zgodnie z nią. O tym, dlaczego tak rzadko uczymy się współodczuwać radość, piszę w tekście o empatii i uzależnieniu od cierpienia.

I właśnie dlatego tak bardzo podoba mi się rozróżnienie między emocją, myślą a działaniem.

To, co czujesz, jest ważną częścią Twojego doświadczenia. Nie musi jednak stawać się rozkazem, któremu bez zastanowienia się podporządkujesz.

Zazdrość nie musi przejmować sterów.

Skąd bierze się zazdrość? Dlaczego cudze sukcesy potrafią tak boleć?

Żeby lepiej zrozumieć ten mechanizm, cofnijmy się na chwilę do 1954 roku. To wtedy psycholog społeczny Leon Festinger opublikował swoją słynną teorię porównań społecznych.

W dużym uproszczeniu: ludzie próbują oceniać własne możliwości i opinie, porównując je między innymi z możliwościami i opiniami innych osób. Szczególnie wtedy, gdy brakuje im obiektywnego punktu odniesienia.

Pomyśl.

Skąd wiesz, czy dobrze zarabiasz?

Czy szybko się rozwijasz?

Czy jesteś atrakcyjny/a?

Czy Twoje osiągnięcia zawodowe są satysfakcjonujące?

Oczywiście możesz stworzyć własne kryteria, analizować dane, zastanowić się nad potrzebami i wartościami. Ale możesz też spojrzeć na znajomego, sąsiada, koleżankę z pracy albo influencera i... porównać.

Problem w tym, że takie porównania bywają kosmicznie niedokładne.

Cudzy sukces jako miarka własnej wartości

Wyobraź sobie dwie osoby.

Pierwsza pracuje intensywnie, rozwija karierę, dużo podróżuje. Ma wysokie dochody, rozbudowaną sieć kontaktów i imponujące osiągnięcia.

Druga wybrała spokojniejsze życie. Pracuje mniej, poświęca więcej czasu rodzinie, rozwija zainteresowania i nie zależy jej szczególnie na awansach.

Kto odniósł większy sukces?

Nie wiem.

A Ty?

Jeśli obie osoby realizują ważne dla siebie wartości, trudno rozstrzygać o jakości ich życia, patrząc wyłącznie na wysokość zarobków albo nazwę stanowiska.

A jednak porównania często tak właśnie działają. Bierzesz jeden widoczny element życia drugiej osoby i wykorzystujesz go jako miarę własnej wartości.

„Ona zarabia więcej”.

To może być fakt.

„A więc jestem nieudacznikiem”.

To już interpretacja. I to bardzo daleko idąca.

Pomiędzy stwierdzeniem „ktoś ma więcej ode mnie” a przekonaniem „jestem mniej wart” znajduje się ogromna przestrzeń, którą warto nauczyć się dostrzegać.

Piszę o tym również w artykule dotyczącym poczucia własnej wartości.

Jedna porażka, jedno osiągnięcie, jedna różnica między Tobą a drugim człowiekiem nie są przecież miarą całego Twojego życia.

Być może zazdrościsz czegoś zupełnie innego, niż myślisz

Wróćmy do znajomej, która dostała awans.

Czego właściwie jej zazdrościsz?

Wyższego wynagrodzenia?

Prestiżu?

Możliwości podejmowania ważnych decyzji?

A może tego, że inni ją zauważyli, docenili i powiedzieli: „Świetna robota!”?

To bardzo różne potrzeby.

Jeśli zależy Ci przede wszystkim na uznaniu, zdobycie identycznego stanowiska niekoniecznie rozwiąże problem. Jeśli zaś marzysz o większej autonomii, być może bardziej satysfakcjonująca okaże się zupełnie inna zmiana zawodowa.

Zazdrość nie powie Ci tego automatycznie. Nie jest żadnym magicznym skanerem podświadomości.

Może jednak zachęcić Cię do postawienia pytań, których wcześniej nie zadawałeś.

A to już bardzo dużo.

Znaczenie ma również poczucie sprawiedliwości

Zauważ jeszcze jedną rzecz.

Inaczej możesz zareagować na awans osoby, która przez lata zdobywała kompetencje, wykazywała inicjatywę i osiągała dobre wyniki, a inaczej na awans kogoś, kto - w Twoim przekonaniu - dostał stanowisko dzięki znajomościom.

W badaniach van de Vena, Zeelenberga i Pietersa z 2012 roku znaczenie miało między innymi to, czy uczestnicy oceniali przewagę drugiej osoby jako zasłużoną oraz czy widzieli możliwość poprawy własnej sytuacji.

Im bardziej przewaga była postrzegana jako niezasłużona, tym częściej pojawiała się złośliwa postać zawiści. Postać łagodna występowała częściej wtedy, gdy przewaga nie wydawała się niezasłużona, a najczęściej wtedy, gdy była uznawana za zasłużoną i możliwą do osiągnięcia.

Nie oznacza to jednak, że każda zazdrość świadczy o niesprawiedliwości albo że każde poczucie niesprawiedliwości jest zazdrością.

Czasem rzeczywiście ktoś został potraktowany nieuczciwie.

Czasem jedynie podejrzewasz nieuczciwość, ponieważ nie znasz wszystkich okoliczności.

Dlatego warto sprawdzać fakty, zanim wydasz wyrok.

Na drugą osobę. I na siebie.

Kobieta w jasnym pokoju z roślinami siedzi na pufie i przegląda telefon. Scena porównywania własnego życia z cudzymi zdjęciami w mediach społecznościowych.

Media społecznościowe: czy porównujemy własne życie z cudzą wystawą sklepową?

Otwierasz Instagram albo Facebooka.

Jedna osoba właśnie kupiła dom.

Druga publikuje zdjęcia z Malediwów.

Trzecia przebiegła maraton.

Czwarta świętuje dziesięciolecie szczęśliwego związku.

Piąta chwali się kolejnym sukcesem zawodowym.

Po dziesięciu minutach możesz mieć wrażenie, że wszyscy dookoła żyją cudownie, a Ty jako jedyny siedzisz w domu z kubkiem herbaty i stertą niezałatwionych spraw.

Tyle że właśnie porównałeś swoje codzienne życie z kilkoma wyjątkowymi momentami należącymi do zupełnie różnych osób.

Zebrałeś ich sukcesy w jeden obraz. I zestawiłeś go ze swoją rzeczywistością.

Sprytne? Niezbyt. Skuteczne w pogarszaniu sobie humoru? Bywa.

Co ciekawe, problem ten jest coraz lepiej badany.

W metaanalizie opublikowanej w maju 2026 roku, obejmującej 54 niezależne próby badawcze i ponad 36 tysięcy uczestników, wykazano związek między porównywaniem się w mediach społecznościowych do osób postrzeganych jako lepiej sytuowane a gorszym funkcjonowaniem psychicznym. Średnia korelacja wynosiła około 0,33, a szczególnie wyraźne związki dotyczyły negatywnych emocji związanych z ocenianiem siebie na tle innych.

Uwaga: to związek statystyczny, a nie dowód, że media społecznościowe powodują zazdrość, depresję czy niską samoocenę. Zależność może działać również w drugą stronę, a znaczenie mają też inne czynniki.

Co możesz z tym zrobić?

Przede wszystkim pamiętaj, że nie oglądasz pełnego obrazu cudzego życia.

Nie oznacza to, że za każdym pięknym zdjęciem kryje się dramat, a każdy sukces jest mistyfikacją. Nie ma potrzeby umniejszać czyjejś radości, żeby poczuć się lepiej.

Wystarczy uznać coś bardzo prostego:

Nie wiesz wszystkiego.

A skoro nie wiesz, to może nie warto wydawać wyroku na własne życie na podstawie kilkunastu zdjęć?

Czasem najlepszym rozwiązaniem będzie również zwyczajne ograniczenie treści, po których regularnie czujesz się gorzej. Nie masz obowiązku obserwować wszystkich, a już szczególnie tych, których sposób prezentowania życia uruchamia w Tobie nieustanną spiralę porównań.

Zazdrość w pracy, przyjaźni i związku: trzy historie, trzy różne potrzeby

Żeby nie ugrzęznąć w teorii, zapraszam Cię do trzech krótkich scen. Są to przykłady ilustracyjne, a nie opisy konkretnych klientów.

1. Zazdrość w pracy: „Dlaczego ona, a nie ja?”

Koleżanka dostaje ważny projekt.

Od dawna chciałeś prowadzić podobne przedsięwzięcie. Tymczasem szef po raz kolejny wybrał kogoś innego.

Pojawia się rozczarowanie, może złość, może zazdrość.

Co możesz zrobić?

Najpierw sprawdź, czy rzeczywiście znasz kryteria wyboru. Czy przełożony wie o Twoich ambicjach? Czy masz kompetencje potrzebne do prowadzenia takiego projektu? Czy istnieją jakieś warunki organizacyjne, o których nie wiesz?

A potem spróbuj porozmawiać.

Na przykład:

„Chciałbym w przyszłości prowadzić podobne projekty. Co musiałbym rozwinąć albo zmienić, żeby móc się o nie ubiegać?”.

Zauważ różnicę.

Zamiast roztrząsać, dlaczego ktoś inny dostał szansę, zaczynasz zbierać informacje potrzebne do podjęcia własnej decyzji.

Oczywiście nie zawsze okaże się, że wszystko zależy od Ciebie. Organizacje bywają niesprawiedliwe. Czasem potrzebna jest zmiana pracy, a nie kolejny kurs albo większe starania.

Tym bardziej warto poznać fakty.

2. Zazdrość o przyjaciela: „Czy już nie jestem ważny?”

Bliski przyjaciel poznaje nowych ludzi. Coraz częściej spotyka się z nimi, a z Tobą coraz rzadziej.

Zaczynasz myśleć, że ktoś Cię zastępuje.

Czujesz niepokój, smutek, może złość.

Zatrzymaj się.

Co właściwie wiesz?

Być może rzeczywiście widujecie się rzadziej. To obserwacja.

Ale czy wiesz, że przestałeś być ważny? Że przyjaciel Cię nie lubi? Że nowa znajomość oznacza koniec Waszej relacji?

Niekoniecznie.

Możesz przecież powiedzieć:

„Brakuje mi naszych spotkań. Chciałbym spędzać z Tobą więcej czasu. Może umówimy się w przyszłym tygodniu?”.

To proste zdanie zawiera coś niezwykle ważnego: informację o Twojej potrzebie, bez oskarżania drugiej osoby.

Nie oznacza to, że każda przyjaźń musi trwać wiecznie ani że zawsze otrzymasz odpowiedź, na którą liczysz.

Masz jednak szansę zobaczyć rzeczywistość, zamiast wyłącznie zgadywać.

Jeśli pod taką zazdrością kryje się głównie lęk, że ktoś Cię odrzuci, zajrzyj do artykułu o lęku przed odrzuceniem.

3. Zazdrość w związku: „A jeśli znajdzie sobie kogoś lepszego?”

W relacji partnerskiej zazdrość często wiąże się z lękiem przed utratą bliskiej osoby.

Czasem wynika z wcześniejszych doświadczeń, czasem z niepewności, a czasem z rzeczywistych zachowań partnera, które naruszają zaufanie.

Tu szczególnie ważne jest rozróżnienie między emocją a zachowaniem.

Możesz odczuwać lęk, kiedy partner spędza czas z kimś innym. Ale ten lęk sam w sobie nie uprawnia Cię do kontrolowania telefonu, zabraniania kontaktów czy ograniczania czyjejś wolności.

Z drugiej strony, nie musisz też udawać, że wszystko jest w porządku, jeśli ktoś regularnie łamie Wasze ustalenia.

Warto rozmawiać o faktach, granicach, potrzebach i wzajemnych oczekiwaniach.

Bo zdrowa relacja wymaga zarówno zaufania, jak i odpowiedzialności.

A miłość nie daje prawa własności do drugiego człowieka.

Jak poradzić sobie z zazdrością? Zapraszam Cię do prostego ćwiczenia

No dobrze, Michał, wszystko pięknie, ale dawaj „mięso”! Co konkretnie mam zrobić, kiedy zaczynam zazdrościć?

Już pokazuję. 🙂

Proponuję Ci ćwiczenie, którego celem jest dokładniejsze przyjrzenie się własnej reakcji i wybranie bardziej świadomego działania.

Nie jest to wystandaryzowany test psychologiczny ani samodzielna metoda leczenia. Potraktuj je jako praktyczne narzędzie do refleksji.

Potrzebujesz tylko kartki, czegoś do pisania i kilku minut spokoju.

Krok 1. Przywołaj konkretną sytuację

Nie zaczynaj od stwierdzenia: „Zazdroszczę ludziom, którym się powodzi”.

To zbyt ogólne.

Przypomnij sobie jedno wydarzenie, które wywołało w Tobie zazdrość.

Na przykład:

„Moja znajoma opublikowała informację o awansie”.

Zapisz, co się wydarzyło, tak jak opisałaby to kamera. Bez oceniania, dopowiadania i interpretowania.

Krok 2. Nazwij to, co czujesz

Może zazdrość?

Może rozczarowanie?

Może smutek, żal, poczucie niesprawiedliwości albo lęk przed pozostaniem w tyle?

Nie musisz wybierać jednej emocji. Kilka może pojawiać się jednocześnie.

Zwróć też uwagę na myśli, które im towarzyszą.

„Nigdy niczego nie osiągnę”.

„Wszyscy są ode mnie lepsi”.

„Zawsze mam pecha”.

Nie traktuj tych zdań jako faktów tylko dlatego, że pojawiły się w Twojej głowie.

Krok 3. Sprawdź, co wiesz, a co sobie dopowiadasz

Podziel kartkę na dwie części.

W pierwszej zapisz fakty.

W drugiej - swoje interpretacje.

Przykład:

Fakty:

  • Znajoma otrzymała awans.
  • Pracuje w tej firmie od kilku lat.
  • Opublikowała informację o nowym stanowisku.

Interpretacje:

  • Jest dużo zdolniejsza ode mnie.
  • Jej życie jest bardziej udane.
  • Ja już nigdy nie osiągnę podobnego sukcesu.

Widzisz różnicę?

Informacja o awansie nie dowodzi żadnego z trzech ostatnich twierdzeń.

Sprawdzenie interpretacji nie oznacza przekonywania siebie, że wszystko jest cudowne. Możesz przecież odkryć również rzeczywisty problem: że Twoja kariera stoi w miejscu, że wynagrodzenie nie odpowiada kompetencjom albo że od dawna rezygnujesz z czegoś dla siebie ważnego.

Właśnie o takie rozpoznanie nam chodzi.

Krok 4. Zapytaj, czego naprawdę pragniesz

Teraz najciekawsza część.

Dokończ zdanie:

„Zazdroszczę tej osobie, ponieważ chciałbym również doświadczać...”

I sprawdź, co się pojawi.

  • Uznania?
  • Bezpieczeństwa finansowego?
  • Wolności?
  • Miłości?
  • Bliskości?
  • Poczucia kompetencji?
  • Przygody?
  • Możliwości decydowania o własnym czasie?

Nie szukaj odpowiedzi, która będzie najlepiej wyglądała w oczach innych ludzi.

Poszukaj takiej, która rzeczywiście coś dla Ciebie znaczy.

A jeśli niczego nie odkryjesz? Spokojnie. Nie każda emocja zawiera prostą wiadomość, którą można odczytać po pięciu minutach.

Krok 5. Sprawdź, na co masz wpływ

Załóżmy, że odkrywasz, iż zazdrościsz znajomej zawodowej niezależności.

Co dalej?

Możesz zacząć sprawdzać możliwości zmiany pracy, negocjowania warunków zatrudnienia, zdobywania nowych kompetencji albo rozwijania własnej działalności.

Nie oznacza to, że jutro masz rzucić etat, założyć firmę i zacząć zarabiać miliony.

Wcale nie wystarczy tylko chcieć.

Potrzebujesz zasobów, możliwości, wiedzy, niekiedy wsparcia innych ludzi, a także czasu. Czasem warunki zewnętrzne ograniczają wybór znacznie bardziej, niż życzyliby sobie tego entuzjaści prostych haseł motywacyjnych.

Ale być może istnieje jeden mały krok, który możesz wykonać już teraz.

Na przykład sprawdzić, jak wygląda rynek pracy w interesującej Cię branży.

Albo porozmawiać z przełożonym o większej samodzielności.

Albo zwyczajnie zastanowić się, czego rzeczywiście oczekujesz od pracy.

Krok 6. Wybierz reakcję, z której będziesz zadowolony/a

Ostatni krok dotyczy Twojego zachowania.

Możesz pogratulować znajomej.

Możesz zrobić sobie przerwę od mediów społecznościowych.

Możesz rozpocząć rozmowę z przełożonym.

Możesz też uznać, że na razie nie potrzebujesz żadnego działania poza odpoczynkiem i spokojnym przyjrzeniem się sytuacji.

Ważne, żebyś nie pozwolił jednemu emocjonalnemu impulsowi podejmować za Ciebie decyzji, których konsekwencje będziesz ponosić znacznie dłużej niż samo ukłucie zazdrości.

I jeszcze coś.

Nie musisz natychmiast zamieniać każdej trudnej emocji w ambitny projekt samorozwojowy.

Czasem można po prostu poczuć zazdrość, pozwolić jej stopniowo minąć i wrócić do własnych spraw.

Też dobrze.

A co, jeśli nie chcesz niczego osiągnąć, tylko źle życzysz drugiej osobie?

To trudniejsza sytuacja.

Załóżmy, że znajomy osiągnął coś, na czym bardzo Ci zależało. Nie potrafisz się z tego cieszyć. Mało tego, zaczynasz życzyć mu porażki.

Pojawia się pokusa, żeby opowiedzieć innym o jego wadach, podważyć kompetencje albo z satysfakcją wypatrywać potknięć.

Co wtedy?

Przede wszystkim warto uczciwie zauważyć, dokąd zmierza Twoja reakcja.

Jeśli cudzy sukces staje się powodem, by zaszkodzić drugiemu człowiekowi, to mamy już problem wykraczający poza samo przeżywanie emocji.

Możesz jednak przerwać ten kierunek działania.

Nie musisz pisać uszczypliwego komentarza.

Nie musisz rozsiewać plotek.

Nie musisz przyłączać się do obgadywania.

Możesz zadać sobie pytanie: „Co właściwie zmieni się w moim życiu, jeśli tej osobie się nie uda?”.

Oczywiście bywają sytuacje, w których czyjś sukces rzeczywiście wiąże się z Twoją stratą, na przykład podczas rywalizacji o jedno stanowisko. Wtedy sprawa jest bardziej złożona. Nadal jednak warto odróżniać działania służące ochronie własnych interesów od działań wynikających z samej chęci zaszkodzenia komuś.

I zastanów się jeszcze nad czymś.

Wyobraź sobie, że przez najbliższe pięć lat regularnie obserwujesz sukcesy pewnej osoby, porównujesz się z nią i za każdym razem przeżywasz frustrację.

Co w tym czasie dzieje się z Twoimi planami?

Ile uwagi, energii i czasu poświęcasz na cudze życie?

A ile na własne?

Nie chodzi mi o to, żebyś zaczął teraz oskarżać siebie o marnowanie potencjału. Raczej żebyś zobaczył, jaką cenę może mieć utrwalanie takiego sposobu reagowania.

Przecież Twoje życie również zasługuje na uwagę.

Może nawet szczególnie Twoją. Gdy wrogość wykracza poza zazdrość, przeczytaj artykuł Nienawiść: skąd się bierze i co zrobić, kiedy ktoś nie chce wyjść Ci z głowy?

Czy zazdrość świadczy o niskim poczuciu własnej wartości?

Czasem zazdrość łączy się z negatywną oceną siebie. Nie oznacza to jednak, że każdy zazdrosny człowiek ma niską samoocenę.

Możesz mieć stabilne poczucie własnej wartości, a mimo to poczuć rozczarowanie, kiedy ktoś osiąga cel, o którym sam marzysz.

Warto natomiast sprawdzić, co dzieje się z Twoją oceną siebie po porównaniu.

Czy myślisz:

„On osiągnął coś, czego ja jeszcze nie osiągnąłem”?

Czy raczej:

„On osiągnął sukces, więc ja jestem beznadziejny, gorszy i nic niewart”?

W pierwszym przypadku dostrzegasz różnicę w konkretnych osiągnięciach.

W drugim wydajesz wyrok na siebie jako człowieka.

Jeśli ten drugi sposób myślenia często powraca, warto zająć się nie tylko samą zazdrością, ale również tym, jak traktujesz siebie, oceniasz własne możliwości i reagujesz na niepowodzenia. Więcej o tym mechanizmie przeczytasz w artykule „Poczucie własnej wartości - czym jest i skąd się bierze?”.

Może się bowiem okazać, że boli Cię nie sam cudzy sukces, tylko surowość, z jaką po każdym porównaniu traktujesz samego siebie.

Kiedy warto porozmawiać z psychologiem?

Sama zazdrość nie jest zaburzeniem psychicznym i nie wymaga automatycznie profesjonalnej pomocy.

Warto jednak rozważyć konsultację, jeżeli porównywanie się z innymi regularnie:

  • wywołuje bardzo silny wstyd, złość, lęk albo przygnębienie;
  • prowadzi do konfliktów i zachowań krzywdzących wobec innych;
  • utrudnia koncentrację, pracę, sen lub codzienne funkcjonowanie;
  • sprawia, że coraz częściej wycofujesz się z relacji;
  • łączy się z uporczywym przekonaniem o własnej bezwartościowości;
  • prowadzi do kontrolowania bliskiej osoby albo silnego ograniczania jej swobody.

Nie potrzebujesz wcześniej stawiać sobie diagnozy.

Wystarczy, że opiszesz, z czym się zmagasz.

Jeżeli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, nie zostawaj z nimi sam. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112. Możesz też zadzwonić na telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym: 116 123.

Jako psycholog prowadzę konsultacje i krótkoterminowe wsparcie psychologiczne. Pomagam rozpoznawać i rozumieć reakcje emocjonalne, przyglądać się interpretacjom wydarzeń i rozwijać umiejętności potrzebne w codziennym życiu. Spotkania odbywają się online lub telefonicznie.

Nie prowadzę psychoterapii. Jeśli okaże się, że Twoja sytuacja wymaga takiej formy pomocy lub konsultacji z innym specjalistą, powiem Ci o tym wprost.

Jeżeli natomiast chcesz przede wszystkim rozwijać kompetencje emocjonalne, możesz skorzystać z mojego treningu inteligencji emocjonalnej online.

Pracujemy między innymi nad zauważaniem, rozpoznawaniem i rozumieniem emocji, oddzielaniem faktów od interpretacji oraz świadomym wybieraniem reakcji.

Nie uczę magicznych sztuczek, które sprawią, że od jutra już nigdy nie poczujesz zazdrości, złości albo smutku.

Uczymy się lepiej rozumieć siebie i rozwijać umiejętności przydatne wtedy, gdy emocje stają się trudne.

A tego naprawdę warto się uczyć.

Pytania i odpowiedzi

Michał, czy zazdrość i zawiść to to samo?

Niezupełnie. W codziennej polszczyźnie zazdrość może dotyczyć zarówno cudzych sukcesów, jak i obawy o utratę bliskiej relacji. Zawiść kojarzy się zwykle z nieżyczliwością wobec osoby posiadającej coś pożądanego. Badania psychologiczne stosują jednak dodatkowe rozróżnienia, a angielskie terminy envy i jealousy nie pokrywają się dokładnie z polskimi znaczeniami.

Michał, czy zazdrość może motywować?

Tak, może wiązać się z motywacją do poprawienia własnej sytuacji. Badania nad łagodną i złośliwą postacią envy wskazują na różne kierunki reagowania na cudzą przewagę. Nie oznacza to jednak, że zazdrość zawsze pomaga albo że należy ją specjalnie wywoływać, aby osiągać sukcesy.

Michał, jak przestać zazdrościć innym?

Warto zacząć od rozpoznania konkretnej sytuacji, oddzielenia faktów od interpretacji i sprawdzenia, czego naprawdę pragniesz. Możesz też ograniczyć sytuacje, w których nieustannie porównujesz się z innymi. Nie ma jednak jednej metody gwarantującej całkowite pozbycie się zazdrości.

Michał, czy można jednocześnie cieszyć się czyimś sukcesem i zazdrościć?

Tak. Emocje nie muszą występować pojedynczo ani tworzyć całkowicie spójnego obrazu. Możesz odczuwać radość z osiągnięcia przyjaciela, a jednocześnie żal, że sam nie jesteś w podobnej sytuacji. Jedno nie wyklucza drugiego.

Michał, czy kobiety i mężczyźni inaczej okazują zazdrość?

Nie należy zakładać na podstawie samej płci, że konkretna osoba przeżywa zazdrość silniej, słabiej albo trudniej się do niej przyznaje. Różnice między grupami mogą być przedmiotem badań, ale nie uprawniają do tworzenia prostych reguł o wszystkich kobietach i mężczyznach. Znaczenie mają również doświadczenia, kontekst i indywidualny sposób reagowania.

Michał, czy zazdrość w związku jest dowodem miłości?

Nie. Może pojawić się w ważnej relacji i wiązać z lękiem przed jej utratą, ale sama w sobie nie dowodzi głębi uczucia. Nie usprawiedliwia również kontrolowania partnera, przemocy ani naruszania jego prywatności.

Michał, czy zazdrość oznacza, że mam niską samoocenę?

Nie musi. Ważne jest to, czy porównanie dotyczy konkretnego osiągnięcia, czy staje się podstawą do ogólnego potępiania siebie. Sama obecność zazdrości nie jest wystarczającą podstawą do oceny poziomu poczucia własnej wartości.

Uśmiechnięta kobieta w ciepłym świetle okna. Obraz spokoju i nadziei po przyjrzeniu się własnym pragnieniom.

A teraz coś, co chciałbym, żeby zostało z Tobą na dłużej

Wróćmy do początku.

Siedzisz przy stole. Telefon w dłoni. Na ekranie zdjęcie uśmiechniętej znajomej, która właśnie odniosła sukces.

Czujesz znajome ukłucie.

Ale tym razem nie uciekasz przed nim. Nie musisz udawać, że jesteś ponad takie emocje. Nie musisz również natychmiast przekonywać siebie, że ten cudzy sukces jest niewiele wart.

Zatrzymujesz się.

Zastanawiasz się, co właściwie poruszyło Cię w tej sytuacji.

Może przypominasz sobie marzenie, które od lat odkładasz na później.

Może dostrzegasz potrzebę, której długo nie dawałeś sobie prawa traktować poważnie.

A może po prostu widzisz, że jesteś zmęczony/a, przeciążony/a i potrzebujesz trochę więcej życzliwości wobec siebie.

Nie wiem, co odkryjesz. I nie zamierzam udawać, że znam Cię lepiej niż Ty sam/a.

Wiem natomiast, że masz prawo pragnąć czegoś więcej. Masz prawo rozwijać się we własnym tempie, popełniać błędy, zmieniać decyzje i szukać swojej drogi.

Nie musisz mieć najpiękniejszego domu, najwyższego stanowiska ani największego konta w banku.

Możesz przecież mieć zupełnie inną definicję szczęścia.

A jeśli naprawdę chcesz osiągnąć coś, co dziś podziwiasz u innej osoby? To też jest w porządku.

Możesz zacząć sprawdzać, co byłoby potrzebne. Uczyć się. Próbować. Szukać wsparcia. Cieszyć się z postępów i poprawiać błędy.

Masz przed sobą własne życie. Naprawdę szkoda byłoby spędzić je na nieustannym ocenianiu cudzego.

Dziękuję Ci za wspólną podróż przez ten niełatwy temat.

Życzę Ci coraz większej swobody w przeżywaniu emocji, odwagi w odkrywaniu własnych pragnień oraz wielu powodów do Radości, Dumy i Spełnienia.

I jeszcze jedno...

Następnym razem, gdy poczujesz ukłucie zazdrości, spróbuj zapytać:

„Ciekawe, czego nowego mogę się dzięki temu dowiedzieć o sobie?”

Kto wie? Może to, co dziś budzi w Tobie zazdrość, jutro stanie się początkiem zupełnie nowej przygody.

A jeśli już masz komuś czegoś zazdrościć, to może właśnie odwagi do życia po swojemu? 🙂

Pozdrawiam inspirująco,
Michał Jankowiak

Źródła

Tekst ma charakter psychoedukacyjny i nie zastępuje diagnozy, psychoterapii ani porady medycznej. Przykłady sytuacyjne są ilustracyjne, a nie opisami konkretnych klientów.

Udostępnij post:

Powiązane posty

Klub Rozwoju Osobistego

Systematyczny rozwój, zadbane emocje, zaspokojona ciekawość i potrzeby intelektualne.
Do tego fajni ludzie!

Chcesz otrzymywać powiadomienia (przypominajki”) o spotkaniach klubowych? Zapisz się poniżej na newsletter: